MÙA XUÂN TRONG CA TỪ CỦA PHẠM DUY

 

MÙA XUÂN TRONG CA TỪ CỦA PHẠM DUY

 

 

      Phạm Duy viết về mùa Xuân rất nhiều. Xin nêu một đôi điều về mùa Xuân qua ca từ trong một số bản nhạc của ông.

      Trong bài hát Một Bàn Tay, hình ảnh bàn tay được nhắc đi nhắc lại cùng với hình ảnh 4 mùa như thể bàn tay đi suốt cả thời gian, tạo nên những cung bậc tâm hồn của cuộc đời. Đây là cung bậc nhập vào cuộc đời đầy hân hoan, nhìn đâu cũng thấy Xuân, cũng thấy ai cũng đáng yêu, thấy ai cũng góp lòng vun xới tình người cao đẹp:

          Bàn tay đưa anh đi gặp cuộc đời

          Một Xuân bao dung ai cũng là người

          Bàn tay vun xới, ôi bàn tay đưa lối

          Dọc đời, thơ hát đầy vơi.

      Còn trong bài Nhạc Tuổi Vàng, Xuân trong bài hát chỉ là những gì đã qua, chỉ là kỷ niệm đẹp một thời:      

          Tuổi vàng như bông lúa thơm tho ngày mùa

          Trên cành đồng chiều tà

          Nhớ Xuân xa, khi còn thơ…       

      Mỗi khi Xuân về, muôn loài cũng trở mình đón Xuân. Nào là “Nắng trên thềm lấp lánh/ Lũ bướm vàng tung cánh/Với to nhỏ chim hót trên cành”, nào là "cỏ nỏn nà”, nào là ốc, dế, giun, chuồn chuồn, ong, nai “quấn quýt người con gái đương tơ”:

          Một con ốc nằm yên giấc ở đồi hoang

          Bỏ mộng ngoan từ vỏ, vươn chào đón Xuân

          Khiến cho đàn giun dế

          Cũng ngước mặt nghênh đón

          Bóng dáng người con gái tươi ròn

          Chuồn chuồn ngấp nghé ở vòm tre

          Rồi bay tới cùng đàn ong lượn vuốt ve

          Khiến cho đàn nai bé

          Kéo nhau về bỡ ngỡ

          Quấn quýt người con gái đương tơ…

                    (Trên Đồi Xuân)

      Viết về những bài hát nói về mùa Xuân, không thể không đề cập đến bài ca Tuổi Xuân. Đọc đi, đọc lại lời bài hát và nghe Thái Hiền hát, ta như thấy cô bé tinh khôi, bỗng dưng “dậy thì” thấy lòng mình đổi biến đổi: “Bỗng dưng yêu đời! Bỗng dưng yêu đời!”. Cô bé trải lòng yêu thiên nhiên vũ trụ kỳ diệu, yêu quê hương đất nước đẹp ngời, yêu mọi nơi, mọi chốn trên trái đất mỏng manh, yêu cuộc sống, cuộc đời qua bao thăng trầm không ngơi nghỉ. Rồi, cô bé thấy lòng yêu người: “Bỗng dưng yêu người! Bỗng dưng yêu người!”. Cô yêu từ những người gần gũi, thân yêu, từ trẻ thơ đến cụ già, từ thầy cô, đến bạn bè, từ xóm vắng đến phố thị. Ta như thấy tiếng lòng reo vui của cô bé: “Bỗng dưng vui nhiều! Bỗng dưng vui nhiều”. Cô vui nhiều khi được mẹ ba nuông chìu, được anh chị thương yêu, được mọi người tôn trọng, và hơn hết và luôn được yêu. Tôi cũng thấy hình ảnh cô bé đang lớn: “Bỗng dưng mơ màng! Bỗng dưng mơ màng!”. Lòng cô bé rộn ràng vui khi tình yêu thương tràn ngập. Cô hát ca về tuổi xuân đẹp của mình: “Em ca em hát, em vui rộn ràng”.

      Còn Xuân Hành, một bài hát với ca từ như thơ. Thơ có những bài hành như Tống biệt hành của Thanh Tâm, Hành phương Nam của Nguyễn Bính, Trường Sa hành của Tô Thùy Yên, Biên cương hành của Phạm Ngọc Lư. Ở đây, tôi xin nêu lời của bài hát có tính chất của một thể hành. Nếu “Tống biệt hành, một cuộc chia ly thường tình nhưng chứa đựng trong nó cả một vũ trụ biệt ly” (Châu Minh Hùng), nếu “Hành phương Nam không chỉ là khát vọng bứt phá khỏi vòng vây cơm áo, mà hơn thế, là khát vọng của sự bứt phá khỏi kiềm tỏa của một tẻ nhạt cô đơn. Song đáng thương, chí bình sinh đáng cảm thông ấy đã không thỏa ước, vẫn một phương Nam cô đơn thiếu vắng tình người” (Nguyễn Tấn Ái), nếu Trường Sa hành “diễn tả tâm trạng những người lính trấn đảo nhưng cuối cùng trở về nỗi thao thức thân phận của con người” (Nguyễn Thị Thảo An), nếu “Có thể nói, Biên Cương Hành là một trong những bài thơ hay nhất viết về chiến tranh, không chỉ của thi ca miền Nam, mà cho cả nền thi ca đất Việt” (Đỗ Trường), thì Xuân Hành là cuộc hành trình của NGƯỜI với bao trở trăn về phận của mình trên thế gian này. Muôn đời nay, ai cũng tự hỏi: Ta là ai? Ta từ đâu đến? Ta sẽ về đâu? Từng có nhiều quan niệm của tôn giáo, triết học, nghệ thuật về những câu hỏi trên.

      Từng xem, bức tranh Chúng ta từ đâu đến? Chúng ta là ai? Chúng ta đi đâu? của danh họa Paul Gauguin (1848 – 1903) trên Internet, tôi như thấy cuộc hành trình của con người trong kiếp sống vô thường này. Đó là sự trăn trở đúng nghĩa đầy chất NGƯỜI trong cõi nhân gian. Đã là NGƯỜI dù có trở trăn cũng phải chấp nhận phận NGƯỜI như là sứ mệnh của mình. Nói như chúa Kitô là mình phải tự vác thập giá của mình: “Ai muốn theo Thầy, phải từ bỏ chính mình, vác thập tự giá mình mà theo” (theo Mác-cô, Tân Ước); nói như Đức Phật trước khi nhập Niết Bàn là phải tự thắp đuốc mà đi: "Này! Các người phải tự mình thắp đuốc lên mà đi! Các người hãy lấy Pháp của ta làm đuốc! Hãy theo Pháp của ta mà tự giải thoát! Ðừng tìm sự giải thoát ở một kẻ nào khác, đừng tìm sự giải thoát ở một nơi nào khác, ngoài các người!.." (theo buda.vn). Tất cả đều cho ta chấp nhận sống sao cho ra sống:

          Người là TA, một mùa Xuân tỏa ánh nắng mai

          Bước lên đời mang một duyên tình duyên mới

          Người là TA, đường nhân ái còn đi mãi mãi

          Hết bước Xuân, TA gọi nhau về trong NGƯỜI.

                       (Xuân Hành)

      Trong bài Xuân Thì, bài ca đẹp như bài thơ viết về mùa Xuân của đất Mẹ Việt Nam. Mùa Xuân đến, chuyện chiến chinh lùi xa. Chỉ còn lại hy vọng tốt lành. Mùa Xuân quả thực đem đến nhiều hy vọng mỗi chúng ta: “Ngày mà Thượng đế tạo ra hi vọng có lẽ cùng một ngày ngài tạo ra mùa Xuân” (Bern Williams). Và cũng vậy, Phạm Duy hy vọng một mùa Xuân hòa bình chỉ còn lại nỗi mừng vui khi yêu thương tràn ngập:

          Tình ra núi Bắc, non Đông

          Duyên về tới chốn Nam sông, Tây rừng

          Gọi đàn chim trắng như bông

          Tin lành đưa xuống khắp vùng trên nước ta

          Êm êm tiếng hát trăng tà

          Tình soi trên phím tay ngà gái trinh

          Người ôm nhân loại trong mình

          Cười tuôn nước mắt cho Xuân tình dấy men.

      Với niềm hy vọng về mùa Xuân tốt đẹp, Phạm Duy như muốn hóa thành hoa tỏa hương, đem thương yêu, niềm vui đến với mọi người, đem tình yêu đua nở dâng hiến cho đời. Trong niềm vui yêu thương ngập tràn hương hoa mùa Xuân, tác giả cảm nhận được bao thôn nữ hân hoan thưởng ngoạn hoa Xuân, chúc tụng mùa Xuân thái hòa, nghe được tiếng lòng của bao cụ già thầm mơ hoa trẻ mãi:

          Xuân! Hoa tỏa hương mới

          Nhân quần ân ái đã kêu đòi niềm vui

          Xuân! Hoa là tình tôi

          Đua nở cùng ai cùng quyến luyến mọi nơi

          Có một bầy thôn nữ nhìn hoa

          Chúc cho Xuân vui vẻ thái hòa

          Có một vài tóc trắng thầm mơ

          Ước cho hoa nở mãi không già.

                     (Hoa Xuân)

      Mùa Xuân đối với Phạm Duy không những tốt đẹp mà còn hiền. Ông ao ước được sống trong cõi Xuân hiền ấy. Cõi Xuân hiền ấy là cuộc tái sinh như thể đất trời mãi là Xuân:

          Xuân non, Xuân già, Xuân vẫn Xuân quen

          Mới biết Xuân là cuộc tái sinh duyên

          Thu, Đông, Hạ chết

          Nhưng Xuân còn nguyên

          Khuyến khích dòng máu về tim

          Xuân không lên đường, Xuân đứng êm êm

          Đứng mãi trong đời để cõng ta lên

          Yêu Xuân đằm thắm

          Yêu Xuân một phen

          Và sống cùng với Xuân hiền…

                      (Xuân Hiền)

      Còn trong bài Xuân Ca, “cái tôi” đầy sức Xuân của Phạm Duy tràn ngập khao khát. Khao khát ấy chính là hoài bảo, khát vọng sống cống hiến dù biết rằng, đã là người thì ai cũng sẽ chết, sẽ thành tro bụi chốn hồng trần. Bởi lẽ, còn Xuân là còn mơ ước, hy vọng, là còn trẻ mãi đầy sức sống theo thời gian, bởi “Không bao giờ là quá già để đặt ra mục tiêu khác hoặc một giấc mơ mới” (S. Lewis):

          Xuân tôi ơi, sức Xuân tôi còn khát khao

          Dù nay, dù mai cũng như mọi ai chết trong địa cầu

          Xuân muôn năm có ta Xuân còn hỡi Xuân

          Thì xin, thì Xuân hãy cho tình nhân sống thêm vài lần.

      Có thể khẳng định rằng, qua một số lời bài hát viết về mùa Xuân, Phạm Duy đã góp phần không nhỏ vào việc làm đẹp cho tiếng Việt, giúp cho người nghe càng thêm yêu tiếng nói của mình như ông đã từng cất lời “Tôi yêu tiếng nước tôi từ khi mới ra đời” (Tình Ca).