CỎ TRONG NHẠC PHẠM DUY
Đâu chỉ có hoa làm đẹp cho đời. Làm đẹp cho đời còn có cỏ. Cỏ có vẻ đẹp
riêng, vẻ đẹp hiền, dịu dàng, xanh mát, vẻ đẹp của sự sống. Cỏ dịu dàng theo bước
chân quen, cỏ mềm xanh ướt dưới sương mai trong nắng tươi hồng một sáng mùa
Xuân:
Một sáng mùa Xuân có nắng tươi hồng
Băng qua ngọn đồi chim hót mênh mông
Dưới gót chân anh, ướt mềm ngọn cỏ
Cơn gió ngỡ ngàng về đậu tóc nhung.
(Bé, Cây Đàn, Ngôi Nhà Xanh,
Đồi Cỏ)
Cỏ như hòa vào sức sống của mùa Xuân. Nắng như ươm vàng ngọn cỏ như thể
nắng tô hồng cuộc đời:
Một sáng mùa Xuân nắng soi trên đồi
Nắng đã lên rồi bên mái nhà vui
Nắng đã lên cao ươm vàng ngọn cỏ
Nắng sẽ tô hồng cuộc đời bé ơi!
(Bé, Cây Đàn, Ngôi Nhà Xanh,
Đồi Cỏ)
Từng đọc câu thơ “Cỏ non xanh tận chân trời/ Cành lê trắng điểm một vài
bông hoa” trong “Truyện Kiều” của Nguyễn Du, mới thấy hình ảnh “cỏ nõn nà”
trong một bài hát khác của Phạm Duy cũng gợi sắc mùa Xuân. “Cỏ nõn nà” Xuân với
nắng lấp lánh bên thềm, với lũ bướm vàng nhởn nhơ, với tiếng chim hót ríu rít
trên cành. Cỏ nâng bước chân quen, cỏ hòa mùa Xuân bất tận:
Đi êm, đi êm trên cỏ nõn nà
Ta đang đi trong hơi thở quê nhà
Gió mát cũng đến với đôi tay ngà
Một bầu trời hồng ôm lấy ta.
(Trên Đồi Xuân)
Cỏ chỉ là phần nhỏ trong bức tranh của tạo hóa. Vì thế, cỏ xuất hiện
trong nhạc Phạm Duy, hầu hết chỉ làm nền cho chủ thể trữ tình, tôn vinh cái đẹp
của vật khác, hiện tượng khác. Nếu không có cỏ thì vật, hiện tượng ấy lại vô hồn,
cái đẹp bị xóa nhòa. Nói cách khác, cỏ vừa làm đẹp cho người vừa làm đẹp cho
mình. Nghe đoạn nhạc sau, nếu không có “đồi cỏ xa” thì cái đẹp có còn không?
Sao em sao em không là hoa lá?
Sao em sao em không là cỏ cây?
Sao em sao em không là cơn gió?
Sao không như mây trên đồi cỏ xa?
(Tuổi Bâng Khuâng)
Cuộc đời mừng biết mấy bởi quanh ta nào là bờ vai hiền dịu, mái tóc mượt
mà, vành tai xinh xắn, cổ ngấn dịu dàng, bờ mi cong cong, má hồng bừng nóng;
nào là bờ rêu cùng đàn kiến gió, con nhện giăng tơ, tò vò làm ổ, ve gọi hè
sang, dế báo tin vui, thông reo rì rào, chiều xôn xao gọi. Cuộc đời quả là đẹp
bởi một chút những gì quanh ta, kể cả cỏ, đều có ý nghĩa cho đời:
Một cành củi khô. Một tờ lá úa
Một hòn cuội to. Một làn bụi mờ
Một ngọn cỏ may. Một vài miếng giấy
Một hạt mưa bay. Một giọt sương mai
Cuộc đời quanh đây là mừng biết mấy.
(Một Cành Củi Khô)
Cỏ trong ca dao “… Bao giờ cây lúa còn bông/ Thì còn ngọn cỏ ngoài đồng
trâu ăn” lại đi vào trong nhạc của Phạm Duy. Chỉ có chút khác là cỏ như sinh
sôi nảy nở, như tỏa hương thơm, là phần thưởng tuyệt vời cho trâu trong cảnh đời
vui cuộc sống thái bình:
Vàng trên cánh đồng
Khi trời vươn ánh (ứ ư ư) dương
Trẻ thơ nhớn dậy
Giữ quê, giữ (ứ ư ư) vườn
Đời vui thái bình, cây lúa sớm trổ
bông
Cỏ ngàn thơm phức, trâu ăn đầy (y ỳ
y) đồng.
(Em Bé Quê)
Cỏ còn là những gì thân thuộc ở quê nhà. Quê nhà đâu chỉ có ruộng đồng tốt
tươi, vườn cây xanh mát, ngôi chùa hiền, công viên bình yên với hàng cây rộn tiếng
chim kêu, bướm vờn bay lượn… Mà quê nhà còn có cả cỏ:
Rồi đây ta sẽ đưa nhau về nhà
Về miền quê ta thơm tho mùi lúa
Có cầu ao yên giấc ngủ trưa
Có đồi non êm ái cỏ hoa.
(Rồi Đây Anh Sẽ Đưa Em Về Nhà)
Có lần, tôi mơ về lại quê, được đùa vui cùng những người bạn trên sân cỏ
ở đình làng. Sau đó, chúng tôi nằm trên cỏ dịu êm, mềm mại nhìn bầu trời, nhìn
những bụi tre rộn tiếng chim. Cảnh thật bình yên. Tôi nghe bên tai tiếng hát của
ai đó vang lên:
Vòm tre lơi lả theo ngọn thùy dương
Nắng đã soi trên Việt Nam mơ màng
Đồng cỏ xanh lơ đợi chờ cơn gió
Hoa nở đầy miền, bia mộ đường quên
……………………………………….
Một con chim nhỏ trên chồi cây non
Cất tiếng yêu thương Việt Nam vô vàn
Thảm cỏ mềm cho giọt sương lay lắt
Sông nằm dài, chờ kết bạn trăm năm.
(Một Con Chim Nhỏ Trên Cành
Yêu Thương)
Cỏ thường được tả có màu xanh. Thế nhưng trong lời nhạc Phạm Duy, cỏ có
màu vàng. Dẫu cỏ có vàng đi, khô đi, cỏ cũng nguyện đem sự êm ái, nhẹ nhàng, dịu
dàng cho những kẻ yêu nhau. Này là cỏ vàng khô làm chăn gối cho tình yêu, cho
tình yêu thăng hoa:
Cỏ vàng khô cũng là chăn gối
Hay mưa rơi cũng mát lòng người
Nào người yêu đêm về phơi phới
Ta yêu nhau dưới ánh đèn ngời.
(Địa Đàng Tìm Thấy)
Trong một bài hát khác của Phạm Duy, vẫn là cỏ hoang, mềm, nhưng cỏ lại
bình yên trong giấc ngủ yên, say giấc mộng hiền. Rồi cỏ lóng lánh, rung rinh,
thơm mùi sữa dưới ánh nắng sớm mai. Như giấc mộng tình yêu lãng mạn đầy màu hồng,
cỏ cũng nhuộm màu tình yêu của đôi lứa yêu nhau. Cỏ xao xuyến giấc mộng ái tình
thơm nồng nàn mùi tình ái:
Cỏ xanh đổi sắc theo nhân tình
Mặt trời cũng đang soi tia lành
Cỏ hoang xao xuyến trên ngọn ngành
Đỏ như trong giấc mơ lung linh
Em ngoan như tình nồng
Em bao la mịt mùng
Em thơm như cỏ hồng, em ơi!
(Cỏ Hồng)
Đôi điều về cỏ trong nhạc Phạm Duy, tôi như hiểu thêm vẻ đẹp của cỏ.
Đúng như A.A. Milne cho rằng: “Cỏ dại cũng là hoa, khi bạn đã hiểu chúng”.